رسولان خدايى چون ابراهيم و اسماعيل و يعقوب و يوسف و زكريا و يحيى و غير ايشان گرفته تا خود شما مسلمانان نيز به نظائر آن مبتلا شده‌ايد ، جنگ احد و جنگ موته و ساير غزوات نمونه اى از آن گرفتاريها است ، چطور شد كه وقتى اين ناملايمات به ما متوجه مىشود آن را عذابهاى الهى مىخوانيد و وقتى خود شما به آن مبتلا مىشويد عنوان نعمت و كرامت به آن مىدهيد . در پاسخ مىگوئيم : در اين هيچ شكى و بحثى نيست كه ناملايمات جسمى و بلاها و مصائب دنيوى همانطور كه بر سر مؤمنين مىتازد بر سر كفار نيز مىتازد ، هم صالحان را مىگيرد و هم طالحان را اين خود سنت الهى است كه در بندگان گذشته او نيز جريان داشته ، الا اينكه عنوان و اثر اين بلاها با اختلاف ديدگاه ها و موقعيتها فرق مىكند ، تا ببينى بندگان خدا نسبت به پروردگارشان در چه موقعيتى و مقامى قرار دارند . بله آن بنده اى كه صلاح و سداد در سويداى دلش جايگير شده و فضيلت انسانيت در جوهره ذاتش جاى گرفته ، - چون انبياى گرام و افراد تالى تلو آنان - وقتى با مصائب و محنتهاى دنيوى روبرو مىشود ، بجز فعليت يافتن فضائل جا گرفته در نفسشان اثرى ندارد ، مصائب و محنتها آن فضائل را كه تا كنون نهفته و بى اثر بود به فعليت مىرساند ، هم خود آنان از آن فضائل فعليت يافته برخوردار مىشوند ، و هم ديگران را برخوردار مىسازند ، پس اين نوع مصائب و يا به عبارتى مصائب اين نوع افراد در عين اينكه مايه كراهت طبع است ، چيزى و عنوانى جز بليت و پيش آمد الهى ندارد ، و اگر خواستى مىتوانى بگويى اين مصائب براى اين نوع افراد ترفيع درجه است . و اما آن افرادى كه نه صلاح و سداد در سويداى دلشان جاى گرفته و نه شقاوت و فسق ، وقتى مصائب و بلاها بر آنان هجوم مىآورد ، راه كفر يا ايمان و صلاح و يا طلاح آنان را مشخص مىسازد ، در نتيجه مصائب براى اين گونه افراد جنبه امتحانات و آزمايش الهى را دارد خداى تعالى اين گونه افراد را مىآزمايد تا معلوم شود آيا راه بهشت را پيش مىگيرند و يا راه دوزخ را . در مقابل آن دو طائفه ، طائفه سومى هست كه در زندگيشان جز بر هواى نفس تكيه و اعتماد ندارند ، و جز با فساد و افساد و فرو رفتن در لجنزار شهوت و غضب انس نمىورزند و هيچگاه فضيلت را بر رذيلت و خضوع در برابر حق را بر استكبار نسبت به خداى تعالى بر نمىگزينند ، هم چنان كه قرآن داستان اين طائفه را سروده نمونه هايى چون امت نوح و قوم عاد و ثمود و مردم فرعون و اصحاب مدين و قوم لوط را آورده ، قهرا مصائب براى اين طائفه جنبه عذاب دارد ، و خداى تعالى مىخواهد با فرستادن بلاها نسل اين طائفه را بر اندازد .